Giải thưởng Phan Châu Trinh và sự phục hồi giá trị văn hóa của Phạm Quỳnh

Dịp này 8 năm trước, vào tháng 3/2018 tại Lễ trao giải thưởng văn hoá Phan Châu Trinh lần thứ XI, Học giả Phạm Quỳnh được tôn vinh danh nhân văn hoá Việt Nam thời hiện đại.

 Nhạc sĩ Phạm Tuyên ở tuổi gần 90 đã bay vào TPHCM để thay mặt gia đình nhận niềm vinh dự và tự hào đó. Diễn từ của nhạc sĩ Phạm Tuyên tại buổi lễ: "Giải thưởng này là nguồn động viên lớn lao dành cho gia đình. Hai bà chị của tôi, bà chị cả là vợ của GS Tôn Thất Bình, hiệu trưởng của trường Thăng Long, và bà chị thứ hai là vợ của GS Đặng Vũ Hỷ,, khi mà nghe tin bộ phận Khởi nghĩa ở Huế hành hung ông cụ tôi, đã cùng ông anh tôi là GS Phạm Khuê viết một bức thư để xin phép được gặp Hồ Chủ tịch. Rất bất ngờ là Cụ Hồ bảo mời hai chị em lên gặp. Và những lời hai bà chị tôi chia sẻ lại tôi tin hơn bất cứ những lời nào khác, bởi lẽ Cụ Hồ nói khi cách mạng mới thành công thì không tránh khỏi sai sót nên gia đình cố gắng đi theo cách mạng, làm việc cho tốt, ông cụ là người của lịch sử và lịch sử rất công bằng.

Hai bà chị đã về nói lại với gia đình chúng tôi như thế và chúng tôi thấy đây là những lời nói rất chân thành. Về sau này một nhà văn là Sơn Tùng, ông ấy cũng điều tra tất cả những nhân vật của thời kỳ ấy và ông ấy viết ra một bài, mới nghe thì tất cả đều giật mình về mối quan hệ giữa Hồ Chí Minh (Nguyễn Ái Quốc) và Phạm Quỳnh, hai người gặp nhau ở bên Pháp như thế nào. Bài viết của ông vừa đưa ra thì dư luận hoan nghênh, nhưng cũng có ý kiến trái chiều: đây là nhà vân viết chứ có phải lịch sử đâu. Nhưng với gia đình chúng tôi đó là lịch sử và chúng tôi vượt qua tất cả những định kiến ấy để đóng góp cho xã hội sau này. Cho nên hôm nay, khi ban tổ chức đề nghị phát biểu về những đóng góp văn hoá của ông cụ thì tôi nói nên để cho dư luận xã hội sẽ đánh giá tốt hơn, còn từ phía gia đình sẽ tiếp nhận những gì dư luận xã hội đem lại. Nhà văn Nguyễn Công Hoan cuối đời viết tác phẩm "Kép Tư Bền", ông nói ông viết truyện này vì tôi thương Phạm Quỳnh lắm, vì biết gạt bỏ những khó khăn để đi làm những việc tốt hơn. Tình cảm của nhà văn là như vậy, đến năm 1996, Kép Tư Bền đã được in lại. 10 năm sau Viện trưởng Viện Sử học Nguyễn Văn Tạo đã nhắc đến Phạm Quỳnh và báo Nam Phong. Điều ấy rất có ý nghĩa với gia đình. Vào tháng 7/2017, kỷ niệm 100 năm báo Nam Phong thì trong Nam ngoài Bắc, ở Huế, Sài Gòn, Hà Nội tất cả các tạp chí khoa học xã hội đều nhắc đến cả. Chúng tôi nghĩ rằng Giải thưởng Phan Châu Trinh này đã nhắc lại cho chúng ta hiểu về một vấn đề, tôi vẫn giữ mãi, đầy tâm huyết một câu, khi ngày xưa tôi học luật trên chiến khu Việt Bắc cùng nhà thơ Lê Đạt, anh ấy tặng cho tôi câu thơ: "Lịch sử muôn đời duyệt lại, không ai nói dối được cuộc đời ". Mặc dù thân phận của anh Lê Đạt rất bị quăng quật nhiều. Ý của tôi là bây giờ phải trả lại lịch sử.

Phạm Quỳnh là người suốt đời trung với nước, hiếu với dân, mặc dù số phận oan nghiệt vẫn có thể mỉm cười nơi chín suối. Tâm nguyện của ông đã được thực hiện: nước đã độc lập, dân đã được sống ngày càng tự do và ấm no hơn, sự đóng góp của ông ngày hôm nay đã được nhìn nhận công bằng hơn và giúp ích cho đời như ông hằng mong ước. Vì vậy Giải thưởng Phan Châu Trinh lần này đã đáp ứng được lòng mong mỏi của giới trí thức cả nước khi vinh danh nhà văn hoá Phạm Quỳnh với những đóng góp về văn hoá và tinh thần yêu nươc sâu sắc của cụ ở đầu thế kỷ XX. Còn với con cháu của cụ Phạm thì đây là một niềm tự hào lớn, một sự ghi nhận của xã hội về sự đóng góp của cụ cho nền văn hoá của dân tộc